English
Việc Bộ Y tế ban hành Thông tư 29/2023/TT-BYT quy định nội dung, cách ghi thành phần và giá trị dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm được xem là một trong những thay đổi chính sách đáng chú ý nhất của ngành thực phẩm Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây. Không chỉ đơn thuần là quy định kỹ thuật về nhãn mác, Thông tư này đang tạo ra những tác động sâu rộng đến doanh nghiệp, người tiêu dùng và cấu trúc cạnh tranh của thị trường thực phẩm.
Bước chuyển từ “tự nguyện” sang “bắt buộc”
Trước khi Thông tư 29 ra đời, việc ghi nhãn dinh dưỡng tại Việt Nam phần lớn mang tính tự nguyện hoặc chỉ áp dụng với một số nhóm sản phẩm đặc thù. Điều này khiến thị trường tồn tại tình trạng thông tin không đồng đều: có sản phẩm công bố đầy đủ giá trị dinh dưỡng, có sản phẩm chỉ dừng ở danh sách thành phần chung chung, thậm chí không có bất kỳ thông tin dinh dưỡng nào.
Thông tư 29 đã thay đổi căn bản cách tiếp cận này khi bắt buộc thực phẩm bao gói sẵn phải ghi nhãn dinh dưỡng, với tối thiểu năm chỉ tiêu cốt lõi gồm: năng lượng, chất đạm, carbohydrate, chất béo và natri. Một số nhóm sản phẩm còn phải ghi thêm đường tổng số hoặc chất béo bão hòa, tùy theo đặc tính chế biến.
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, đây là bước đi nhằm chuẩn hóa thị trường, đưa Việt Nam tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế như Codex và quy định của ASEAN, đồng thời khắc phục tình trạng “mập mờ thông tin” tồn tại lâu nay.
Những quy định “nóng” gây nhiều tranh luận
Ngay sau khi Thông tư được ban hành và có hiệu lực từ ngày 15/02/2024, báo chí và cộng đồng doanh nghiệp đã tập trung thảo luận xoay quanh một số điểm được xem là “nhạy cảm”.
Link thông tư:
Trước hết là quy định về đường. Theo Thông tư 29, các sản phẩm đồ uống có đường, sữa bổ sung đường và một số thực phẩm chế biến khác phải ghi rõ hàm lượng đường. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe, đây được coi là bước tiến tích cực. Tuy nhiên, với doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm đồ uống và thực phẩm ăn liền, quy định này kéo theo yêu cầu xét nghiệm lại công thức, cập nhật dữ liệu và in mới toàn bộ bao bì.
Thứ hai là chất béo bão hòa đối với thực phẩm chiên, rán. Nhiều doanh nghiệp phản ánh rằng việc xác định chính xác hàm lượng chất béo bão hòa không đơn giản, nhất là với các sản phẩm có công thức phức hợp hoặc sản xuất theo quy mô lớn. Điều này làm gia tăng chi phí kiểm nghiệm và thời gian triển khai.
Tuy vậy, so với Mỹ – nơi yêu cầu ghi cả đường bổ sung (added sugar) và % giá trị khuyến nghị hàng ngày, quy định của Việt Nam vẫn được đánh giá là “dễ thở” hơn, tránh gây cú sốc quá lớn cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu.
Điểm nổi bật trong thay đổi của bảng Nutrition Facts FDA
(Ảnh này do Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm cung cấp, cho thấy sự so sánh song song giữa nhãn thông tin dinh dưỡng thực phẩm cũ (bên trái) và nhãn mới. (Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm thông qua AP)
Lộ trình dài nhưng “điểm rơi” không khoan nhượng
Một trong những điểm khiến dư luận đặc biệt chú ý là lộ trình áp dụng. Theo quy định, các doanh nghiệp có thời gian chuyển tiếp đến hết ngày 31/12/2025 để hoàn thiện việc ghi nhãn theo Thông tư 29. Tuy nhiên, từ 01/01/2026, các nhãn không đáp ứng quy định sẽ không được phép sản xuất, nhập khẩu hoặc lưu thông.
Mốc thời gian này được nhiều doanh nghiệp ví như một “deadline sống còn”. Với các ngành hàng có vòng đời bao bì dài, tồn kho lớn hoặc phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu, việc chậm trễ trong điều chỉnh nhãn mác có thể dẫn tới rủi ro ách tắc hàng hóa, tăng chi phí và thậm chí mất thị phần.
Ở chiều ngược lại, Bộ Y tế cho phép các sản phẩm đã sản xuất và ghi nhãn trước thời điểm này tiếp tục lưu thông đến hết hạn sử dụng, phần nào giảm bớt áp lực và lãng phí cho doanh nghiệp.
Phép thử cho năng lực quản trị và minh bạch
Ở góc độ vĩ mô, Thông tư 29 được xem là phép thử năng lực quản trị của doanh nghiệp thực phẩm Việt Nam. Việc ghi nhãn dinh dưỡng không chỉ là bài toán kỹ thuật mà còn đòi hỏi doanh nghiệp phải:
• Hiểu rõ công thức và chuỗi nguyên liệu
• Kiểm soát dữ liệu dinh dưỡng một cách khoa học
• Minh bạch thông tin với người tiêu dùng
Những doanh nghiệp đã quen với tiêu chuẩn xuất khẩu sang EU, Mỹ hay Nhật Bản được dự báo sẽ thích ứng nhanh hơn. Trong khi đó, các doanh nghiệp nhỏ, sản xuất theo mô hình truyền thống có thể gặp nhiều khó khăn nếu không kịp thời đầu tư vào kiểm nghiệm và chuẩn hóa thông tin.
Lợi ích dài hạn cho thị trường và người tiêu dùng
Dù còn nhiều tranh luận, giới chuyên môn nhìn nhận Thông tư 29 mang lại lợi ích lâu dài cho thị trường. Người tiêu dùng sẽ có cơ sở rõ ràng hơn để lựa chọn thực phẩm, đặc biệt trong bối cảnh các vấn đề về béo phì, tiểu đường và tim mạch ngày càng gia tăng.
Về phía thị trường, quy định mới có thể tạo ra sự sàng lọc tự nhiên, buộc các doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng sản phẩm và truyền thông trung thực hơn về giá trị dinh dưỡng. Đây cũng là nền tảng để thực phẩm Việt Nam xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp, minh bạch khi tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Kết luận
Thông tư 29/2023/TT-BYT không chỉ là một văn bản pháp lý về ghi nhãn, mà là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý thực phẩm tại Việt Nam. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp chắc chắn đối mặt với áp lực chi phí và điều chỉnh hệ thống. Nhưng về dài hạn, sự minh bạch và chuẩn hóa mà Thông tư mang lại có thể trở thành động lực nâng cấp toàn ngành, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững cho thực phẩm Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.
